Notre Dame w Paryżu: 5 szczegółów, których nie zauważycie sami
Jedna z zielonych figur u podstawy iglicy Notre Dame nie patrzy na Paryż, a na samą iglicę. To twarz Eugène’a Viollet-le-Duc, architekta XIX-wiecznej renowacji, który wstawił siebie w miejsce apostoła Tomasza — patrona cieśli i budowniczych. Takich szczegółów katedra ma więcej i żaden nie jest podpisany tabliczką: trzeba wiedzieć, gdzie patrzeć.
Zebraliśmy pięć rzeczy, które warto wyłowić podczas wizyty, i jedną praktyczną — na wieże nie wejdziecie bez wcześniejszej rezerwacji, bo kas na miejscu nie ma wcale. Jeśli chcecie mieć te historie w uchu na miejscu, mamy je w polskim audioprzewodniku po Notre-Dame: 31 punktów, dwie godziny, działa offline.
Wieże katedry Notre Dame

Jeśli macie dość odwagi, by pokonać 424 stopnie wąskimi schodami, wejdziecie na wieże katedry — od 20 września 2025 znów są otwarte, a trasa jest zupełnie nowa. Prowadzi przez makiety i dwie ocalone z pożaru chimery, potem dębowymi schodami przez więźbę dzwonnicy na szczyt wieży południowej, obok wielkich dzwonów i dziedzińca z cysterną nad odrestaurowanym dachem, a zejście idzie wieżą północną. Bilet 16 €, rezerwacja godziny obowiązkowa, kas na miejscu nie ma. Z góry czeka to, po co się tam wchodzi — widok na Paryż, a po drodze mija się dzwonnicę, w której Victor Hugo umieścił swojego Quasimodo. Przyjęło się myśleć, że ten mały garbus, z którego katedra Notre Dame zasłynęła, jest jedynie wymysłem wielkiego pisarza, ale możliwe, że istniał naprawdę. Ostatnio londyński naukowiec, który zajmuje się badaniem prac rzeźbiarza Henryka Sibsona pracującego nad renowacją katedry w XIX wieku znalazł w jego pamiętniku opisanie pewnego ciekawego spotkania. Sibson pisał, że podczas wizyty w katedrze widział garbusa, który unikał kontaktu z innymi ludźmi. Co ciekawe, miało to miejsce w tym samym czasie, gdy w katedrze bywał też Victor Hugo, aby zebrać informacje do swojej powieści.
Figury apostołów

W połowie XIX wieku katedra Notre Dame poddana została zaawansowanej renowacji. Architekt Eugène Viollet-le-Duc rozpoczął wtedy poważny projekt odbudowy katedry, która miała trwać aż dwie dekady. Pracując na wieży budynku, potajemnie zamienił jedną z figur apostołów na inną – reprezentującą siebie! Aby ją zobaczyć, trzeba spojrzeć do góry na zielone figury stojące u podstawy centralnej iglicy. Wszystkie figury, oprócz jednej, której wzrok skierowany jest w zupełnie innym kierunku, spoglądają na Paryż. Architektowi nie można zarzucić braku poczucia humoru: swoją figurę umieścił na miejscu figury apostoła Tomasza, który zajmował się stolarstwem i budownictwem.
Kowal i diabeł

Z Notre Dame związana jest również pewna legenda o diable. Aby zakończyć pracę nad głównymi drzwiami wejściowymi, zaproszono do współpracy kowala Biskorne, który tak zręcznie wykonywał swoje działanie, że świadkowie zaczęli uważać, że współpracuje on z diabłem. Jeden ciekawski mężczyzna odważył się zajrzeć do kuźni Biskorne. Zanalazł on nieprzytomnego kowala, leżącego na podłodze z gorączką, podczas gdy prace nad wykończeniem katedry wciąż trwały w najlepsze. Kapłani z Notre Dame uwierzyli, że zamki wstawione przez Biskorne nie otwierały się aż do momentu, gdy zostały skropione wodą święconą. Jakby tego było mało, Biskorne zmarł zaraz po zakończeniu prac nad katedrą Notre Dame, a ludzie zaczęli szeptać, że to Lucyfer natychmiast zabrał jego duszę w zamian za pomoc. Nawet dzisiaj eksperci wciąż nie potrafią wyjaśnić, w jaki sposób Biskorne był w stanie osiągnąć tak znakomite efekty swojej pracy przy wykorzystaniu ograniczonego zestawu narzędzi, jakie były dostępne w jego czasach.
Pszczele ule katedry Notre Dame

Oprócz gargulców i chimer, w Notre Dame można jeszcze spotkać innych ciekawych mieszkańców. Od wiosny 2013 roku przy katedrze hodowano pszczoły. Wszystko za sprawą nieustannie wzrastającego trendu miejskiego pszczelarstwa, które na przestrzeni ostatnich paru lat stało się w Paryżu tak bardzo popularne. Niektórzy mogą pomyśleć, że miód miejski nie jest tak dobry, jak ten ze wsi, jednak tak nie jest.
Chodzi o to, że miejskie pszczoły zbierają nektar przede wszystkim z roślin, które zdobią paryskie balkony, i z ogrodów miejskich, gdzie stosuje się mniej pestycydów niż w rolnictwie. Katedra aktywnie wspiera tę inicjatywę, aby po raz kolejny przypomnieć ludziom o różnorodności i pięknie świata stworzonego przez Boga, a także ludzkiej odpowiedzialności za jej ochronę.
» CZYTAJ TAKŻE – Opactwo Saint-Denis — grobowiec królów francuskich
Korona cierniowa

Korona cierniowa to jeden z głównych chrześcijańskich atrybutów. Historię korony cierniowej można śledzić od IV wieku, kiedy to przechowywano ją w Jerozolimie. Z biegiem czasu, wraz z innymi atrybutami przeniosła się ona do Bizancjum, gdzie chowano święte relikwie przed złodziejami. We Francji pojawiła się dzięki cesarzowi Baldwinowi II, który przekazał ją francuskiemu królowi Ludwikowi IX. Korona cierniowa przybyła do Paryża 19 sierpnia 1239 roku, a król Ludwik IX, ubrany we włosiennicę, osobiście przeprowadził procesję z relikwiami do katedry Notre Dame. Koronę Cierniową wystawia się do adoracji w wyznaczone piątki, zwykle po południu — nie zobaczycie jej przy zwykłej wizycie w dowolnym dniu. Terminy zmieniały się po ponownym otwarciu katedry, więc potwierdźcie je na stronie katedry, zanim zaplanujecie wizytę pod tę jedną rzecz. Przechowuje się ją razem z fragmentem Krzyża i gwoździem w relikwiarzu kaplicy osiowej.
Co warto wiedzieć, patrząc na katedrę
- Chimery to nie gargulce. Gargulce są średniowieczne i funkcjonalne — odprowadzają wodę z dachu otwartymi pyskami. Słynne chimery, w tym zadumany Stryge, to czysta dekoracja dodana przez Viollet-le-Duc w XIX wieku. Połowa turystów fotografuje «średniowieczne potwory», które są młodsze od wieży Eiffla o kilka dekad.
- Figura, która nie patrzy na Paryż, jest jedna. Szukajcie jej u podstawy iglicy: to Viollet-le-Duc w miejscu apostoła Tomasza. Najlepiej widoczna z tyłu katedry, od strony skweru Jean-XXIII.
- Wnętrze i wieże to dwa osobne wejścia. Do katedry wchodzi się bezpłatnie. Na wieże trzeba kupić bilet za 16 € u Centre des monuments nationaux — wyłącznie online, bo kas przy wejściu nie ma, i wyłącznie na konkretną godzinę.
- Bezpłatny bilet na wieże też wymaga rezerwacji. Dotyczy to osób do 18 lat, 18–25-latków z obywatelstwem UE lub legalnym pobytem we Francji, osób z niepełnosprawnością z opiekunem oraz bezrobotnych. Bez slotu nikt nie wejdzie, nawet z darmowym uprawnieniem.
- Zimą pierwsza niedziela miesiąca jest na wieżach bezpłatna. Obejmuje to pierwsze niedziele stycznia, lutego, marca, listopada i grudnia — w sezonie wysokim ta zasada nie obowiązuje.
- 424 stopnie i żadnej windy. Trasa wspina się na 69 metrów, miejscami przejścia mają 45 cm szerokości, a w środku nie ma toalety ani wody. Organizator odradza wejście osobom z problemami sercowymi, podatnym na zawroty głowy, kobietom w ciąży i małym dzieciom.
- Trasa jest jednokierunkowa. Wchodzi się na szczyt wieży południowej, a schodzi północną — nie da się zawrócić po połowie drogi, więc zdjęcia róbcie od razu.
- Ule przetrwały pożar. Stały na dachu zakrystii, niżej niż płonący dach katedry, i pszczoły wyszły z 2019 roku bez strat. Z poziomu placu ich jednak nie zobaczycie — to ciekawostka, nie punkt widokowy.
Godziny samej katedry, nabożeństwa, kolejki i całą praktykę zwiedzania rozpisaliśmy osobno: zwiedzanie katedry Notre-Dame. A jeśli chcecie te historie usłyszeć na miejscu, zamiast czytać z telefonu — jest polski audioprzewodnik po Notre-Dame od TouringBee, a wszystkie nasze trasy po Paryżu są w jednym zestawieniu.

Peter H / Pixabay
Anthony DELANOIX / unsplash
nicola pavan / unsplash

Chris Mai / Unsplash
Dodaj komentarz
Chcesz się przyłączyć do dyskusji?Feel free to contribute!